قضاوت هوش مصنوعی در دادگاه های کشور استونی

استونی مشغول ساخت الگوریتم قضاوت مبتنی بر هوش مصنوعی است که می‌ تواند تا حد زیادی از پرونده‌ های عقب‌ افتاده‌ دادگاه‌ های این کشور بکاهد.

دولت ها معمولا جای مناسبی برای به‌ کارگیری نوآوری‌ های حوزه‌ فناوری اطلاعات یا فناوری‌ های جدید دیگر، مانند هوش مصنوعی نیستند. با این‌ حال، اوت ولزبرگ این گونه فکر نمی کند. ولزبرگ ۲۸ ساله، بالاترین مقام حوزه‌ فناوری اطلاعات استونی، می‌ خواهد این کشور کوچک حوزه‌ دریای بالتیک از هوش مصنوعی و یادگیری ماشین برای خدمات‌ رسانی به ۱.۳ میلیون شهروند خود استفاده کند.

ولزبرگ پایان‌ نامه‌ دکترای خود را در دانشگاه اومئو سوئد درباره استفاده از اینترنت اشیاء (IoT) و داده‌ های جمع آوری شده با حسگرها در خدمات دولتی نوشته است. وی می‌گوید:

می‌ خواهیم دولت تا حد ممکن به این فناوری‌ های نوین تکیه داشته باشد.

دولت استونی تابستان سال گذشته ولزبرگ را استخدام کرد تا پروژه جدید هوش مصنوعی را در وزارتخانه‌ های مختلف این کشور راه‌اندازی کند.

ولزبرگ از اهمیت به‌ کارگیری هوش مصنوعی به‌ خوبی آگاه است. او در این‌ باره می‌گوید:

برخی نگران‌ این موضوع هستند که کاهش شمار کارکنان موجب افت کیفیت خدمات شود؛ اما هوش مصنوعی به ما کمک خواهد کرد.

حدود ۲۲ درصد از مردم کشور استونی برای دولت کار می‌کنند. این میزان با میانگین کشورهای اروپایی برابر است؛ اما از ایالات متحده آمریکا بیشتر است. قبل از استخدام ولزبرگ، سیم سیکوت، مدیر ارشد فناوری اطلاعات استونی بود که از سال ۲۰۱۷، آزمایش چندین پروژه مبتنی بر هوش مصنوعی در سازمان‌ های دولتی را شروع کرده بود. ولزبرگ می‌ گوید استونی از هوش مصنوعی و یادگیری ماشین برای ۱۳ سازمان مختلف استفاده کرده که در آن، الگوریتم‌ ها جایگزین کارمندان دولت شدند.

به‌ عنوان مثال، از آن جا که کشاورزان استونیایی از یارانه‌ های دولتی بهره‌ مند می‌ شوند، بازرسان دولتی وظیفه‌‌ بازرسی از مزارع علوفه را انجام نمی‌ دهند؛ بلکه تصاویر ماهواره‌ ای آژانس فضایی اروپا که هر هفته از ماه‌ های مِی (اردیبهشت) تا اکتبر (مهر) ثبت می‌ شوند، به الگوریتم یادگیری عمیقی خورانده می‌ شوند که در رصدخانه‌ تارتو استونی توسعه یافته اند. در نهایت، تصاویر ماهواره‌ ای با نقشه‌ مزارع مقایسه می‌ شود تا با تأیید برداشت علوفه، کشاورزان از یارانه‌ های دولتی برخوردار شوند.

الگوریتم، تمامی پیکسل‌ های هر تصویر را بررسی می‌ کند تا از برداشت محصولات مطمئن شود. چرای دام‌ ها یا برداشت جزئی نیز به‌ وسیله‌ پردازش تصاویر مشخص می‌ شود که در این مواقع، به حضور بازرس روی زمین‌ های کشاورزی نیاز است. در همین‌ حال، دو هفته قبل از آخرین مهلت برداشت علوفه، سامانه ای خودکار از طریق پیام یا ایمیل به کشاورزان اطلاع‌ رسانی می‌ کند که شامل لینکی به تصاویر ماهواره‌ ای زمین‌ هایشان است.

به گفته ولزبرگ، این سیستم در سال اول، موجب صرفه‌ جویی ۶۵۵ هزار یورویی شده است؛ زیرا بازرسان از محل‌ های کمتری بازدید کردند و در عوض، تمرکز خود را روی سایر اقدامات قانونی گذاشتند.

در کاربردی دیگر، رزومه‌ کارگران معلق از کار و اخراجی به سامانه یادگیری ماشین داده می‌ شوند تا مهارت‌ های آن‌ ها را با نیازهای کارفرمایان تطبیق دهد. حدود ۷۲ درصد از کارکنانی که از طریق این سامانه شغل جدید پیدا کردند، اکنون پس از ۶ ماه هنوز بر سر شغل خود هستند. قبلا سیستم‌ های کامپیوتری وظیفه‌ تطبیق این اطلاعات را بر عهده داشتند که بازدهی آن ۵۸ درصدی بود.

شایان ذکر است کودکانی که در استونی متولد می‌ شوند، هنگام تولد به‌ صورت خودکار در مدارس محلی ثبت‌ نام می‌ شوند. بدین‌ ترتیب، دیگر نیازی نیست والدین برای قرار دادن فرزندان خود در فهرست انتظار نام‌ نویسی کنند و یا خود به مدیران مدارس مراجعه نمایند. در واقع، اسناد بیمارستان‌ ها به‌ صورت خودکار با مدارس محلی به اشتراک گذاشته می‌ شود. با این‌ حال، این سامانه نیاز چندان مبرمی به هوش مصنوعی ندارد؛ ولی به‌ خوبی نمایانگر گسترش خدمات خودکار است.

در جاه‌ طلبانه‌ ترین پروژه ای که تا‌ به‌ امروز در استونی اجرا شده، وزارت دادگستری استونی در ژوئیه سال گذشته (تیر۱۳۹۷) از ولزبرگ و همکارانش درخواست کرد الگوریتم قضاوتی مبتنی بر هوش مصنوعی طراحی کنند تا بتواند به پرونده ها و ادعاهای کوچک با ارزش مالی کمتر از ۷ هزار یورو رسیدگی و احکام لازم را صادر نماید. مقامات امیدوارند این سامانه بتواند با حل پرونده‌ های عقب‌ افتاده، از فشار کاری قاضیان و کارکنان دادگستری بکاهد.

این پروژه هنوز در مراحل اولیه قرار دارد و احتمالاً در ادامه‌ سال جاری، به‌ صورت آزمایشی با تمرکز روی اختلافات قراردادی شروع‌ به‌ کار می‌ کند. روی کاغذ، دو طرف پرونده و اسناد و اطلاعات مرتبط را بارگذاری می‌ کنند و هوش مصنوعی تصمیم‌‌ های لازم را می‌ گیرد که قضات دادگستری امکان تجدیدنظر در آن را خواهند داشت.

هنوز بسیاری از جزئیات این پروژه مشخص نشده است. ولزبرگ می‌ گوید سامانه پس از دریافت بازخوردهای لازم از وکلا و قضات اصلاح می‌ شود. با تمام این‌ ها و با وجود پروژه‌ دولت استونی در امر قضاوت، این اولین‌ باری نیست که هوش مصنوعی و قانون با هم ترکیب می‌شوند؛ هر چند ممکن است اولین‌ باری باشد که الگوریتم قدرت تصمیم‌ گیری دارد. در برخی از استان‌ های آمریکا، الگوریتم‌ های هوش مصنوعی برای صدور احکام مجازات بزهکاران استفاده شده‌ اند. هم چنین، اپلیکیشن هوش مصنوعی Do Not Pay که اساساً وکیل هوش مصنوعی است، در ۲۱ ماه اخیر، ۱۶۰ هزار قبض جریمه مربوط به پارکینگ در لندن و نیویورک را به ارزش ۴ میلیون دلار باطل کرده است.

شرکت حقوقی Eesti Oigusbüroo در شهر تالین، پایتخت کشور استونی، کمک های حقوقی رایگانی از طریق چت‌ بات فراهم می کند و اسناد قانونی ساده ای نیز به سازمان وصول مطالبات ارسال می کند. به گفته آرتور فئودوروف، مدیر اجرایی این شرکت، برنامه شرکت اش این است که تا پایان سال جاری، سرویس پشتیبانی حقوقی خود را برای تطبیق موکلان و وکلا در ورشو و لهستان و لس‌ آنجلس را گسترش دهد.

اپلیکیشن هوش مصنوعی DoNotPay در ۲۱ ماه اخیر، ۱۶۰ هزار قبض جریمه‌ مربوط‌ به پارکینگ در لندن و نیویورک را باطل کرده است.

به‌ کارگیری قاضی هوش مصنوعی ممکن است در استونی مؤثر باشد؛ زیرا ۱.۳ میلیون نفر شهروند این کشور قبلا از کارت شناسایی ملی برخوردار شدند و از سرویس‌ های آنلاینی مانند رأی‌ گیری الکترونیکی و ثبت مالیات دیجیتالی استفاده می‌ کنند. پایگاه‌ های داده‌ دولتی نیز از طریق سامانه ای به‌ نام X-road با یکدیگر متصل هستند. این سامانه زیرساختی دیجیتالی است که برقراری ارتباط را تسهیل می‌ کند. علاوه بر این، شهروندان استونی می‌ توانند با وارد شدن به پورتال‌ دولت دیجیتالی بررسی کنند چه کسانی به اطلاعات آن‌ ها دسترسی داشته‌ اند.

سران استونی امیدوارند این سامانه از فشار کاری دادگستری بکاهد. با این‌ حال، خدمات دولت دیجیتالیِ به‌ خوبی مستند شده‌ در استونی بدون اشکال نبوده است. کارشناسان قبلاً در سال ۲۰۱۷، آسیب‌ پذیری در سامانه کارت‌ شناسایی استونی را فاش کردند که باعث شرمساری مقامات دولتی شد. بعدها، این اشکال رفع شد و کارت‌ های شناسایی نیز جایگزین شدند؛ اما مسئولان می‌ گویند این کشور از زمان دیجیتال‌ سازی خدمات خود از اوایل دهه‌ ۲۰۰۰ تاکنون، هیچ گزارشی از رخنه‌ عمده یا سرقت اطلاعاتی دریافت نکرده‌ اند. در سال ۲۰۱۶، بیش از دو سوم بزرگسالان کشور استونی فرم‌ های دولتی را از طریق اینترنت پر کردند که تقریبا دو برابر میانگین کشورهای اروپایی است.

تانل تامت، استاد علوم کامپیوتر از دانشگاه فناوری تالین می‌گوید:

 اطلاعات واقعاً خصوصی و محرمانه به‌ غیر از بانک‌ ها و مخابرات، در دست دولت نیستند.

تامت یکی از اعضای هیئت‌ هوش مصنوعی زیر نظر دولت استونی است که قرار است نتایج یافته‌ های خود را در ماه مِی (تیر ماه) گزارش دهند که نتیجه آن، پیشنهاد ۳۵ پروژه جدید هوش مصنوعی برای سال ۲۰۲۰ خواهد بود. به گفته دیوید اینگستورم، متخصص دولت دیجیتالی از دانشگاه استنفورد، شهروندان استونی ممکن است امروز به دولت اعتماد کنند تا از اطلاعات دیجیتالی آن ها استفاده کند؛ اما اگر یکی از این سامانه‌ های قضاوت جدید مبتنی بر هوش مصنوعی دچار نقص شود، این روند ممکن است تغییر کند.

در ایالات متحده آمریکا، سازمان‌ هایی مانند سازمان تأمین اجتماعی از الگوریتم‌ های هوش مصنوعی و یادگیری ماشین برای مرتب‌ سازی و پردازش سریع استفاده می‌ کنند. این در حالی‌ است که سازمان حفاظت از محیط‌ زیست از هوش مصنوعی برای تشخیص شرکت‌ های نقض کننده ی قوانین آلودگی‌ های زیست‌ محیطی بهره می‌ برد. اینگستورم می‌ گوید روند بهره‌ گیری از این فناوری‌ های نوین در دولت فدرال به‌ آرامی انجام می‌ شود؛ زیرا پایگاه داده‌ های هر سازمان متفاوت است و این اطلاعات را به‌ سادگی نمی‌ توان با سایر سازمان‌ ها به‌ اشتراک‌ بگذارند. به‌ ادعای اینگستورم، آمریکا هنوز به آنجایی که باید، نرسیده است.

اینگستورم و گروهی از پژوهشگران دانشکده‌ ی حقوق و علوم کامپیوتر دانشگاه استنفورد مشغول بررسی نحوه‌ ی استفاده بهتر از هوش مصنوعی در سازمان‌ های دولتی ایالات متحده‌ ی آمریکا هستند. به‌ زودی، آن‌ ها نتایج یافته‌ های خود را در کنفرانس اجرایی ایالات‌ متحده‌ی آمریکا گزارش خواهند کرد که سازمانی مستقل و مسئول بهبود فرایند های اداری اجرایی سازمان‌ های دولت فدرال است.

او تصور نمی‌ کند قاضی هوش مصنوعی به این زودی‌ ها وارد دادگاه‌ های ایالات متحده‌ی آمریکا شود. در این کشور، هنوز سامانه کارت شناسایی ملی به‌ کار گرفته نشده و بسیاری از آمریکایی‌ ها اعتماد کافی به دولت ندارند. با این حال، اینگستورم زمانی را پیش بینی می کند که دستیارهای قانونی مبتنی بر هوش مصنوعی ضابطه‌ ها و ماده‌ ها و پیشینه‌ های لازم برای صدور احکام را در اختیار قضات قرار دهند. او می‌ گوید:

رویکرد مبتنی بر هوش مصنوعی انسجامی بیش از آن چه حالا داریم، فراهم می‌ کند و شاید از تصمیمات انسانی هم دقیق‌ تر عمل کند.

با این‌ حال، نیازی به گفتن نیست که هوش مصنوعی به‌ اندازه‌ برنامه‌ ای که برایش نوشته می‌ شود، کارآمد است. به‌ عنوان مثال، الگوریتم‌ های صدور احکام که در برخی استان‌ های آمریکا به کار گرفته می‌ شوند، به‌ دلیل اجحاف در حق سیاه‌ پوستان به‌ شدت با انتقاد رو به‌ رو شده اند. با این‌ حال، مقامات کشور استونی ایده‌ ربات هوش مصنوعی را می‌ پسندند که اختلافات ساده را حل‌ و‌ فصل کند. روی کاغذ با حل پرونده‌ های عقب‌ افتاده، زمان بیشتری در اختیار وکلا و قضات قرار می‌دهد تا به مشکلات بزرگ‌ تر رسیدگی کنند. هم چنین، کرستی کالیولاید، رئیس‌جمهور استونی، در سخنرانی اخیرش در کنفرانس North Star AI از اهمیت هوش مصنوعی برای دولت صحبت کرده بود. او در بخشی از این سخنرانی گفت:

به‌ کارگیری بیشتر هوش مصنوعی در دولت می‌ تواند به ما کمک کند خود را وقف کاری کنیم که ماشین ها هرگز نمی‌توانند انجام دهند.